Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Mẹ có một chế độ ăn lành mạnh và cân bằng rất quan trọng giai đoạn mang thai và cho con bú. Việc kết hợp bú sữa mẹ và bú sữa bình trong những tuần đầu đời của bé có thể làm giảm khả năng tiết sữa mẹ và ảnh hưởng đến việc cho bé bú sữa mẹ sau đó. Vui lòng tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc nhân viên y tế để đưa ra lựa chọn phù hợp về việc cho trẻ bú sữa và chế độ ăn uống.
Những đêm dài con trằn trọc, quấy khóc khiến không ít mẹ rơi vào trạng thái mệt mỏi, lo lắng. Bởi không biết bé sơ sinh khó ngủ do đâu, có phải con gặp vấn đề sức khỏe nào và làm sao để cải thiện? Bài viết sau sẽ giải đáp vấn đề này, hãy cùng theo dõi.
Thông tin chia sẻ từ MedlinePlus (chuyên trang cung cấp thông tin y tế thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ - NLM), trẻ sơ sinh thường ngủ khoảng 14 - 17 giờ mỗi ngày, thậm chí nhiều hơn trong những tuần đầu đời (1). Bé chủ yếu chỉ tỉnh dậy khi đói, cần thay tã hoặc cảm thấy không thoải mái, rồi nhanh chóng ngủ lại. Khác với người lớn, giấc ngủ của trẻ sơ sinh được chia thành giấc ngủ cử động mắt nhanh (REM - rapid eye movement) và giấc ngủ không cử động mắt nhanh (Non-REM - Non - rapid eye movement).
Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), một chu kỳ ngủ của trẻ sơ sinh chia thành 5 giai đoạn sau: (2)
Tình trạng trẻ sơ sinh khó ngủ có thể bắt nguồn từ đặc điểm sinh lý giấc ngủ chưa ổn định hoặc do các yếu tố như bé bị đói, tã ướt, môi trường quá ồn hoặc quá sáng, chưa phân biệt được ngày - đêm, thiếu vi chất hay liên quan đến một số vấn đề bệnh lý khác.
Thông tin từ Tổ chức Giấc ngủ Quốc gia của Mỹ (NSF - National Sleep Foundation) cho biết, ở người trưởng thành, giấc ngủ sâu (Non-REM) chiếm khoảng 75% thời gian, còn giấc ngủ REM chỉ khoảng 25% (3). Trong khi đó, ở trẻ sơ sinh, hai giai đoạn này lại gần như ngang nhau. Ở giai đoạn REM (ngủ nông), hệ hô hấp hoạt động mạnh hơn khiến nhịp tim và nhịp thở của bé nhanh, không đều, nên rất dễ bị đánh thức dù chỉ bởi những tác động nhẹ.
Ngoài ra, chu kỳ ngủ của trẻ sơ sinh chỉ kéo dài khoảng 45 - 60 phút, thường ngắn hơn nhiều so với người lớn (90 phút). Vì vậy, bé thường dễ tỉnh giấc và thức dậy nhiều lần trong ngày và ban đêm.
Một số vấn đề sức khỏe có thể khiến trẻ sơ sinh trằn trọc khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc hay quấy khóc về đêm như:
Bên cạnh yếu tố sinh lý và sức khỏe, nhiều thói quen sinh hoạt và môi trường xung quanh cũng có thể khiến bé sơ sinh khó ngủ, bao gồm:
Khi bé sơ sinh khó ngủ, mẹ nên giúp con phân biệt ngày - đêm, tạo các ‘tín hiệu’ báo giờ đi ngủ, duy trì không gian yên tĩnh với nhiệt độ phù hợp, tập cho bé thói quen tự ngủ và cho bú đủ no trước khi ngủ. Bên cạnh đó, mẹ cũng nên kiểm tra tã thường xuyên để bé luôn thoải mái và ngủ sâu giấc hơn.
Việc giúp bé nhận biết sự khác nhau giữa ngày và đêm sẽ hỗ trợ hình thành nhịp sinh học, từ đó cải thiện tình trạng ngủ ngày - thức đêm. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia của Anh (NHS), vào ban ngày mẹ nên cho bé tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, trò chuyện và chơi cùng con nhiều hơn. Ngược lại, vào buổi tối, mẹ giữ không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ và hạn chế kích thích để bé hiểu rằng đây là thời gian cần ngủ. (4)
Cũng theo thông tin từ NHS, mẹ nên thiết lập thói quen đi ngủ đều đặn để giúp trẻ sơ sinh khó ngủ về đêm dễ vào giấc và ngủ ngon hơn (4). Những thói quen lặp lại trước khi ngủ sẽ giúp bé dễ dàng nhận biết thời điểm đi ngủ, từ đó ngủ nhanh và sâu hơn. Mẹ có thể xây dựng một vài tín hiệu nhỏ, đơn giản như tắm nước ấm, massage nhẹ nhàng, thay đồ ngủ, hát ru hoặc cho bé nghe nhạc êm dịu. Khi được lặp lại mỗi ngày, những tín hiệu này sẽ giúp bé hình thành phản xạ tự nhiên với giấc ngủ.
Để cải thiện tình trạng bé sơ sinh khó ngủ, mẹ nên giữ phòng ngủ yên tĩnh, hạn chế tiếng ồn, ánh sáng vừa phải và nhiệt độ dễ chịu (không quá nóng hoặc quá lạnh). Đồng thời, mẹ cũng cần đảm bảo chỗ ngủ thông thoáng, sạch sẽ để bé luôn cảm thấy thoải mái khi ngủ.
Tập cho bé tự ngủ giúp con dễ dàng ngủ lại khi tỉnh giấc giữa đêm mà không cần phụ thuộc vào người lớn. Mẹ nên đặt bé xuống khi còn buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn để con làm quen với việc tự chìm vào giấc ngủ. Ngoài ra, mẹ nên hạn chế việc bế đung đưa hoặc cho bé bú nằm để ru ngủ, vì những thói quen này dễ khiến bé phụ thuộc và khó tự ngủ khi thiếu chúng.
Bú đủ no trước khi ngủ giúp bé hạn chế thức giấc giữa đêm do đói, từ đó ngủ sâu và lâu hơn. Tuy nhiên, mẹ cần tránh cho bé bú quá no vì có thể gây đầy bụng, khó chịu hoặc trào ngược. Sau khi bú, mẹ nên vỗ ợ hơi cho bé để giảm tình trạng khó chịu khi nằm ngủ.
Bên cạnh những cách cải thiện bé sơ sinh khó ngủ trên, mẹ nên chú ý kiểm tra và thay tã sạch cho trẻ. Đồng thời, mẹ cũng nên lựa chọn quần áo mềm mại, thoáng mát và vừa vặn khi mặc cho trẻ giúp con ngủ ngon, sâu giấc hơn.
Bên cạnh việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt, mẹ có thể áp dụng thêm một số mẹo nhỏ dưới đây để cải thiện chất lượng giấc ngủ cho bé.
Trong quá trình tìm hiểu nguyên nhân và cách chăm sóc khi bé sơ sinh khó ngủ, cha mẹ cũng còn quan tâm những vấn đề sau:
Trẻ sơ sinh khó ngủ vào ban đêm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như đặc điểm sinh lý giấc ngủ chưa ổn định, chu kỳ ngủ ngắn, chưa phân biệt được ngày - đêm, hoặc do bé ngủ quá nhiều vào ban ngày. Bên cạnh đó, một số vấn đề sức khỏe hoặc các yếu tố như đói hoặc bú quá no, tã ướt, quần áo không thoải mái cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ của bé.
Theo Healthline, bé sơ sinh bị kích thích quá mức cũng có thể dẫn đến khó ngủ. Lúc này, trẻ sơ sinh rất dễ rơi vào trạng thái khó ngủ, quấy khóc hoặc ngủ không sâu giấc. Sự kích thích có thể đến từ việc mẹ đang cho con bú tiêu thụ quá nhiều caffeine, do bế bé chơi quá lâu hoặc tiếp xúc với quá nhiều người trong thời gian ngắn… có thể khiến hệ thần kinh non nớt của bé bị ‘quá tải’. Lúc này, bé sẽ khó thư giãn để đi vào giấc ngủ, dễ giật mình và thức giấc nhiều lần.
Bé sơ sinh khó ngủ hoặc ngủ không đủ giấc có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể, đặc biệt là hệ miễn dịch. Khi thiếu ngủ, cơ thể bé giảm sản xuất các cytokine - những protein quan trọng giúp chống lại nhiễm trùng, đồng thời lượng kháng thể và tế bào miễn dịch cũng suy giảm. Vì vậy, bé dễ bị ốm hơn khi tiếp xúc với virus (như cảm lạnh) và thời gian hồi phục khi bị bệnh cũng kéo dài hơn.
Do đó, việc đảm bảo giấc ngủ đầy đủ và chất lượng đóng vai trò quan trọng trong duy trì sức khỏe và tăng cường khả năng đề kháng cho trẻ. Bên cạnh đó, để tăng cường sức đề kháng cho con, mẹ nên duy trì cho bé bú sữa mẹ hoàn toàn trong những năm đầu đời để cung cấp nguồn dinh dưỡng tự nhiên, hỗ trợ tăng cường sức đề kháng và giúp bé phát triển khỏe mạnh.
Trong trường hợp mẹ không thể cho con bú vì lí do y khoa (dùng thuốc kháng sinh,...) hoặc cơ địa quá ít sữa phải dùng sữa công thức, mẹ nên cân nhắc chọn dưỡng chất tăng đề kháng và trí não.
Đơn cử như SYNBIOTIC - là sự kết hợp giữa chất xơ Prebiotics scGOS/lcFOS (tỷ lệ 9:1) và lợi khuẩn Probiotic B.breve M-16V hỗ trợ miễn dịch gấp 6 lần. Dưỡng chất này được chứng minh lâm sàng giúp trẻ sinh mổ khôi phục hệ vi sinh đường ruột chỉ sau 3 ngày (nhanh hơn gấp 27 lần so với nhóm trẻ không bổ sung SYNBIOTIC) và hiệu quả tiếp tục duy trì suốt nhiều tháng sau đó. Khi trẻ có đường ruột cân bằng và khỏe mạnh cũng góp phần tăng cường sức đề kháng (vì có 70% đến 80% tế bào miễn dịch nằm ở đường ruột).
Bên cạnh đó, mẹ nên ưu tiên lựa chọn loại sữa bổ sung đầy đủ các dưỡng chất tốt cho não bộ như DHA, Omega-3, Vitamin B12, Sắt, Kẽm giúp nuôi dưỡng trí não, hỗ trợ trẻ phát triển thông minh và nhanh nhạy. Đồng thời, sản phẩm cũng cần cung cấp hệ Vitamin và khoáng chất thiết yếu như Vitamin C, D, E, Canxi… giúp bé phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ.
*Sữa mẹ là tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, chỉ sử dụng sản phẩm thay thế theo chỉ định hoặc vui lòng tham khảo tư vấn của nhân viên y tế.
Bé sơ sinh khó ngủ là một tình trạng phổ biến xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Để cải thiện và đảm bảo sự phát triển toàn diện cho con, cha mẹ cần tập trung xây dựng thói quen ngủ khoa học, tạo ‘báo hiệu’ giờ ngủ, duy trì môi trường yên tĩnh và kiên nhẫn tập cho con khả năng tự ngủ, giúp trẻ có được giấc ngủ sâu và chất lượng hơn.
Bài viết liên quan
Chúng tôi luôn sẵn sàng để tư vấn và giải đáp những thắc mắc của mẹ về vấn đề chăm sóc và dinh dưỡng cho bé.