Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Mẹ có một chế độ ăn lành mạnh và cân bằng rất quan trọng giai đoạn mang thai và cho con bú. Việc kết hợp bú sữa mẹ và bú sữa bình trong những tuần đầu đời của bé có thể làm giảm khả năng tiết sữa mẹ và ảnh hưởng đến việc cho bé bú sữa mẹ sau đó. Vui lòng tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc nhân viên y tế để đưa ra lựa chọn phù hợp về việc cho trẻ bú sữa và chế độ ăn uống.
Nhiều mẹ không khỏi lo lắng khi thấy trẻ 3 tháng biếng ăn, bé bỗng dưng bú ít đi hoặc quay mặt đi khi đến cữ cho ăn. Tình trạng biếng ăn ở giai đoạn này khá phổ biến, nhưng nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của bé. Vậy trẻ 3 tháng tuổi biếng ăn phải làm sao? Cùng tìm hiểu nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả trong bài viết dưới đây.
Biếng ăn ở trẻ 3 tháng tuổi được hiểu là biếng bú hoặc lười bú. Thông thường trẻ ở độ tuổi này sẽ cần khoảng 90 - 120ml/lần, chia thành 8 - 10 cữ/ngày và mỗi cữ cách nhau khoảng 2 - 3 giờ.
Theo thông tin từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF - United Nations Children's Fund), trẻ 3 tháng biếng bú sẽ có một số biểu hiện đặc trưng như: (1)
Tình trạng biếng ăn ở trẻ 3 tháng tuổi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như sinh lý, thay đổi chất lượng sữa mẹ, tư thế bú chưa phù hợp, yếu tố môi trường (tiếng ồn, ánh sáng mạnh khiến bé phân tâm…), vấn đề tiêu hóa/sức khỏe hoặc nấm lưỡi. Cụ thể:
Đây là nguyên nhân khá phổ biến khiến trẻ 3 tháng biếng ăn. Ở giai đoạn này, bé có thể đã bắt đầu bước vào thời kỳ phát triển vận động như tập lẫy, ngóc đầu, quan sát và khám phá thế giới xung quanh. Chính vì mải ‘học’ kỹ năng mới, trẻ có xu hướng giảm tập trung vào việc bú, dẫn đến bú ít hơn. Tình trạng này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và sẽ cải thiện khi bé thích nghi với giai đoạn phát triển tự nhiên.
Sữa mẹ có thể thay đổi về mùi vị do chế độ ăn uống hoặc tình trạng sức khỏe của mẹ. Khi sữa có mùi lạ hoặc vị khác so với bình thường, bé có thể nhạy cảm nhận ra và từ chối bú. Với những bé dùng sữa ngoài, nếu sữa công thức không phù hợp hoặc pha chưa đúng cách cũng có thể khiến trẻ trở nên biếng ăn.
Ngoài ra, theo UNICEF và các trang uy tín về sức khỏe khác như Cambridgeshire and Peterborough Children's Health (thuộc NHS - Dịch vụ Y tế Quốc gia tại Vương quốc Anh) và Hiệp hội Khuyến khích Nuôi con bằng Sữa mẹ của Úc (ABA - Australian Breastfeeding Association), nếu lượng sữa mẹ quá nhiều hoặc quá ít cũng có thể khiến trẻ khó chịu, bú không hiệu quả và dần có xu hướng từ chối bú. (1)(2)(3)
Tư thế bú không đúng có thể khiến trẻ khó chịu trong suốt quá trình ăn. Nếu sữa chảy quá nhanh, quá chậm hoặc bé ngậm ti chưa đúng khớp, trẻ dễ bị sặc, mệt hoặc mất kiên nhẫn khi bú. Điều này lâu dần có thể khiến bé sợ bú, bú ít dần và hình thành thói quen biếng ăn.
Môi trường xung quanh cũng có thể là nguyên nhân khiến trẻ 3 tháng biếng ăn. Những yếu tố như mùi nước hoa, mỹ phẩm lạ trên cơ thể mẹ, tiếng ồn lớn, ánh sáng mạnh hoặc không gian nhiều người qua lại có thể khiến bé mất tập trung, dễ bị phân tâm khi bú. Khi không cảm thấy thoải mái và an toàn, trẻ có xu hướng bú ít hoặc từ chối bú.
Hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch của trẻ 3 tháng tuổi vẫn còn non nớt, chưa hoàn thiện nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi các tác nhân từ môi trường. Khi hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể trẻ sẽ dễ bị vi khuẩn, virus tấn công hơn, làm tăng nguy cơ mắc bệnh như tiêu chảy, táo bón, đầy hơi, cảm lạnh hay các bệnh vặt… Điều này có thể khiến bé khó chịu, mệt mỏi và giảm hứng thú bú, dẫn đến biếng ăn.
Đặc biệt, trẻ sinh mổ có nguy cơ gặp các vấn đề tiêu hóa và sức đề kháng yếu hơn so với trẻ sinh thường. Nguyên nhân là do bé không được tiếp xúc với hệ vi sinh có lợi từ mẹ trong quá trình sinh, dẫn đến mất cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột - yếu tố quan trọng giúp hình thành miễn dịch. Điều này khiến trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng hoặc ốm vặt hơn, từ đó có thể ảnh hưởng đến khả năng bú và hấp thu dinh dưỡng.
Nấm lưỡi cũng có thể là nguyên nhân trẻ 3 tháng tuổi biếng ăn (bú). Nấm lưỡi (tưa lưỡi) là tình trạng nấm Candida albicans phát triển trong khoang miệng bé, thường do vệ sinh miệng kém, lây từ mẹ hoặc việc dùng kháng sinh phổ rộng làm mất cân bằng hệ vi sinh trong cơ thể… từ đó tạo điều kiện cho nấm lưỡi phát triển. Khi mắc bệnh, lưỡi bé xuất hiện các mảng trắng gây đau rát, khó chịu, khiến trẻ bú kém hoặc bỏ bú; đồng thời còn làm cho bé dễ quấy khóc, khó nuốt và mất hứng thú khi ăn.
Đa phần trẻ 3 tháng tuổi có giai đoạn bú ít hoặc lười bú hơn bình thường có thể chỉ là biếng ăn sinh lý tạm thời hoặc liên quan đến tư thế bú, yếu tố môi trường. Những trường hợp này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Nếu bé vẫn tỉnh táo, chơi ngoan, không quấy khóc nhiều và tăng cân đều thì mẹ không cần quá lo lắng.
Tuy vậy, mẹ vẫn nên chủ động tìm cách hỗ trợ con cải thiện, nhằm đảm bảo bé được cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng cần thiết cho quá trình phát triển.
Khi trẻ 3 tháng tuổi biếng ăn, cha mẹ không nên ép bé bú vì có thể khiến trẻ sợ hãi và càng biếng ăn hơn. Thay vào đó, mẹ nên điều chỉnh chế độ dinh dưỡng của mình, đảm bảo nguồn sữa chất lượng; kiểm tra và điều chỉnh tư thế bú phù hợp; đồng thời theo dõi và điều trị kịp thời các vấn đề sức khỏe của con (nếu có). Bên cạnh đó, mẹ cũng nên hạn chế thoa kem dưỡng lên bầu ngực, duy trì lịch bú khoa học... để giúp bé dần hình thành thói quen bú tốt hơn.
Khi trẻ 3 tháng biếng ăn, mẹ nên tôn trọng nhu cầu bú của bé thay vì cố gắng ép ăn. Việc ép bú khi trẻ không sẵn sàng có thể khiến bé cảm thấy khó chịu, sợ hãi mỗi khi đến cữ bú, lâu dần dễ dẫn đến biếng ăn tâm lý ở trẻ 3 tháng tuổi. Thay vào đó, mẹ nên quan sát tín hiệu đói - no của trẻ và cho bú linh hoạt theo nhu cầu để bé cảm thấy thoải mái, an toàn khi ăn.
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ nhỏ, cung cấp đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu giúp bé phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí não. Đặc biệt, trong sữa mẹ còn chứa Synbiotic (sự kết hợp giữa lợi khuẩn và chất xơ), góp phần cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ tiêu hóa cho trẻ. Vì vậy, theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO - World Health Organization), Bộ Y tế Việt Nam, mẹ nên duy trì cho bé bú hoàn toàn trong ít nhất 6 tháng đầu đời và có thể tiếp tục đến 2 tuổi hoặc lâu hơn kết hợp chế độ ăn dặm phù hợp. (4)(5)
Để đảm bảo chất lượng sữa dồi dào và hương vị ổn định, mẹ cần xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ và đa dạng dưỡng chất. Cụ thể mẹ nên tăng cường các thực phẩm giàu đạm (thịt, cá, trứng, sữa), rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước mỗi ngày. Đồng thời, mẹ nên hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, gia vị nồng hoặc chất kích thích vì có thể ảnh hưởng đến mùi vị sữa.
Tư thế bú đúng giúp bé dễ dàng ngậm ti, bú hiệu quả và không bị mệt trong suốt quá trình ăn. Mẹ nên đảm bảo đầu - cổ - thân của bé nằm trên một đường thẳng, bụng bé áp sát người mẹ và miệng ngậm trọn quầng vú. Nếu trẻ bú bình, mẹ cần chọn núm ti phù hợp và kiểm soát tốc độ chảy của sữa để tránh tình trạng sữa ra quá nhanh hoặc quá chậm khiến bé khó chịu và bỏ bú.
Một không gian yên tĩnh, ít tiếng ồn và ánh sáng dịu sẽ giúp bé tập trung hơn khi bú. Trẻ 3 tháng tuổi rất dễ bị phân tâm bởi âm thanh lớn, ánh sáng mạnh hoặc người qua lại, từ đó gián đoạn cữ bú. Do đó, mẹ nên tạo không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu, ít tiếng ồn khi cho con bú.
Nếu tình trạng biếng bú liên quan đến các vấn đề sức khỏe như rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng, nấm miệng hoặc cảm cúm, mẹ cần đưa bé đi khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Khi cơ thể khỏe mạnh và cảm thấy dễ chịu hơn, bé sẽ dần lấy lại hứng thú và bú như bình thường.
Bên cạnh các biện pháp trên, mẹ cũng nên chú ý thêm một số thói quen nhỏ để hỗ trợ cải thiện tình trạng biếng bú ở trẻ:
Theo Hiệp hội Khuyến khích Nuôi con bằng Sữa mẹ của Úc, nếu mẹ đã áp dụng các biện pháp cải thiện trên nhưng tình trạng biếng bú của trẻ 3 tháng vẫn không thuyên giảm, số lượng tã ướt của bé ít hơn kèm theo các dấu hiệu như bỏ bú kéo dài, sụt cân, quấy khóc liên tục hoặc xuất hiện triệu chứng rối loạn tiêu hóa…, cha mẹ nên đưa bé đi thăm khám sớm. (3)
Việc kiểm tra kịp thời sẽ giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
Trong quá trình tìm hiểu trẻ 3 tháng tuổi biếng ăn phải làm sao, cha mẹ còn quan tâm một số vấn đề sau:
Thời gian biếng ăn sinh lý của trẻ 3 tháng tuổi không giống nhau, tùy thuộc vào thể trạng và môi trường sống của từng bé. Tình trạng này có thể chỉ kéo dài vài ngày, nhưng cũng có trường hợp kéo dài khoảng 2 - 3 tuần hoặc lâu hơn.
Trẻ biếng bú do yếu tố tâm lý thường có biểu hiện sợ hãi khi nhìn thấy ti, quay mặt đi, ngậm chặt miệng hoặc khóc lớn khi bị ép bú. Tình trạng này thường xảy ra khi bé từng có trải nghiệm bú không thoải mái như bị ép ăn, sặc sữa hoặc môi trường bú gây căng thẳng.
Để cải thiện, mẹ nên tăng cường da kề da giúp bé cảm thấy an toàn, thư giãn; đồng thời đảm bảo tư thế bú đúng và tôn trọng nhu cầu của trẻ để bé dần lấy lại cảm giác thoải mái khi bú.
Trẻ 3 tháng tuổi biếng bú cũng có thể liên quan đến sữa công thức. Bé có thể ‘từ chối’ bú khi không hợp vị sữa, bị khó tiêu, đầy hơi hoặc gặp vấn đề trong quá trình chuyển đổi giữa các loại sữa. Ngoài ra, cách pha sữa chưa đúng, nhiệt độ sữa không phù hợp hoặc núm ti không thích hợp cũng có thể khiến bé bú kém hơn.
Khi nhận thấy trẻ 3 tháng biếng ăn, mẹ nên bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân và áp dụng các biện pháp phù hợp. Nếu tình trạng kéo dài hoặc kèm theo dấu hiệu bất thường, mẹ hãy đưa bé đi thăm khám sớm để được chẩn đoán chính xác và có hướng xử lý kịp thời, giúp con phát triển khỏe mạnh.
Bài viết liên quan
Chúng tôi luôn sẵn sàng để tư vấn và giải đáp những thắc mắc của mẹ về vấn đề chăm sóc và dinh dưỡng cho bé.