Nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh & Cách kiểm soát hiệu quả

Tăng cân nhanh khi mang thai là điều khiến nhiều mẹ lo lắng. Bởi điều này có thể ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe bà bầu (như tiềm ẩn nguy cơ tiểu đường thai kỳ, sinh non,...) và thai nhi (chẳng hạn như thiếu chất, chậm phát triển,...). Để thai kỳ nhẹ nhàng và an toàn, bài viết bên dưới chia sẻ nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh cùng hướng xử trí, phòng tránh phù hợp. Khám phá ngay!

1. Thế nào là tăng cân nhanh khi mang thai?

Thai phụ thể trạng dinh dưỡng bình thường trước khi mang thai (BMI*: 18,5 - 24,9) được xem là tăng cân nhanh khi số cân tăng 0,5 - 1 kg/tuần. 

Tuy nhiên, đây chỉ là thông tin mang tính chất tham khảo, áp dụng cho thai đơn. Vì vậy, nếu mẹ mang thai đôi hoặc thể trạng suy dinh dưỡng/thừa cân nên đến gặp bác sĩ để biết được tốc độ tăng cân của bản thân hiện tại có bình thường hay không. 

(*) BMI (viết tắt của Body Mass Index) là chỉ số khối cơ thể, được dùng để đánh giá tình trạng sức khỏe của một người dựa trên chiều cao và cân nặng.

2. Tổng hợp 5 nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh

Số cân mẹ bầu tăng nhanh có thể đến từ một trong năm nguyên nhân phổ biến như: thể trạng đã thừa cân hoặc béo phì trước mang thai, cơ thể tích nước bất thường, chế độ ăn chưa phù hợp, thói quen ít vận động hoặc là dấu hiệu cảnh báo tiền sản giật. Dưới đây là chi tiết những nguyên nhân có thể làm mẹ tăng cân nhanh:

2.1 Thể trạng trước khi mang thai

Phụ nữ trước mang thai đã thừa cân hay béo phì (BMI ≥25) có nguy cơ tăng cân nhanh cao hơn những người khác. Nếu mẹ không có chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt hợp lý thì dễ gặp phải nhiều hệ lụy nguy hiểm.

2.2 Cơ thể tích nhiều nước

Nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh tiếp theo là cơ thể tích nước bất thường. Điều này có thể đến từ thói quen ăn mặn hoặc thay đổi nội tiết tố khiến natri tăng nhanh. Để trung hòa lại, mẹ thường xuyên thấy khát, phải uống nhiều nước, dẫn tới tích nước.

2.3 Chế độ dinh dưỡng chưa phù hợp

Bà bầu ăn quá nhiều tinh bột (loại đã tinh chế), đồ ngọt, đồ chế biến sẵn,... có nguy cơ tăng cân nhanh và dẫn đến thừa cân. Bởi, hầu hết thực phẩm này đều chứa lượng lớn gia vị, chất béo xấu nhưng lại “nghèo” dưỡng chất cần thiết (vitamin, đạm,...).

2.4 Thói quen ít vận động, ngồi nhiều

Khi ít vận động, lượng calo nạp vào nhiều hơn so với calo tiêu thụ. Từ đó, cơ thể mẹ tích trữ năng lượng thừa thành mỡ, dẫn tới thừa cân.

2.5 Dấu hiệu cảnh báo tiền sản giật

Bệnh viện Từ Dũ cho biết thêm một nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh thường gặp khác là “tín hiệu” nhận biết tiền sản giật. Chi tiết hơn, nếu bà bầu tăng hơn 2 kg/tuần kèm theo phù nề tay chân, huyết áp cao, đầu đau dữ đội, nhìn mờ,... thì đây là các dấu hiệu cảnh báo vấn đề này, cần đến gặp bác sĩ để thăm khám ngay.

3. Mẹ bầu tăng cân nhanh ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe và thai nhi?

Tăng cân quá nhanh ở mẹ bầu không chỉ nguy hiểm cho bản thân, mà còn ảnh hưởng xấu tới sự phát triển của thai nhi. Trong đó, Mayo Clinic và Viện Dinh Dưỡng Quốc gia cho biết mẹ dễ mắc tiểu đường thai kỳ, cao huyết áp, sinh khó,... Còn em bé dễ suy dinh dưỡng, rối loạn chuyển hóa (1, 5, 6). Cụ thể:

- Với mẹ bầu:

• Tăng nguy cơ huyết áp cao.
• Dễ mắc tiểu đường thai kỳ.
• Có khả năng bị tiền sản giật.
• Có thể bị khó sinh do kích thước thai nhi lớn.
• Khó giảm cân sau sinh.

- Với thai nhi:

• Có nguy cơ thiếu chất, suy dinh dưỡng, chậm phát triển do dưỡng chất chủ yếu vào mẹ, không vào con.
• Kích thước thai nhi lớn khiến con khó “chui ra” khi đến thời điểm sinh.
• Dễ bị rối loạn chuyển hóa.

4. Mẹ bầu tăng cân quá nhanh phải làm sao?

Viện Dinh dưỡng Quốc gia và Trung tâm Kiểm soát & Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) khuyên rằng nếu được bác sĩ nhận định đang tăng cân quá nhanh, mẹ có thể tham vấn ý kiến về việc thay đổi chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt sao cho lành mạnh (6, 7). Tuy nhiên, mẹ lưu ý không tự ý cắt giảm khẩu phần hay nhịn ăn để giảm cân vì hoàn toàn không tốt cho sự phát triển của thai nhi.

4.1 Tham khảo ý kiến từ bác sĩ

Mẹ nên đến phòng khám để gặp bác sĩ và thăm khám càng sớm càng tốt nếu nhận thấy cân nặng của mình tăng quá nhanh. Bác sĩ dựa vào kết quả cân nặng và tình trạng sức khỏe hiện tại đưa ra hướng dẫn xử trí phù hợp, đảm bảo an toàn cho hai mẹ con.

4.2 Điều chỉnh chế độ ăn uống

Mẹ tuân thủ sát sao hướng dẫn ăn uống mà bác sĩ đã chỉ dẫn để kiểm soát tốt cân nặng suốt thai kỳ. Thông thường, mẹ vẫn phải ăn đủ 4 nhóm chất thiết yếu (chất đạm, chất béo, tinh bột, vitamin và khoáng chất) trong các bữa chính, kèm theo 2 - 3 bữa phụ giàu dinh dưỡng mỗi ngày. Đồng thời, mẹ tránh ăn đồ ngọt, sử dụng caffein (trà/cà phê) hay chất kích thích (rượu/bia) và giảm tinh bột trắng (cơm trắng/bánh mì trắng).

4.3 Vận động nhẹ nhàng

Bà bầu nên vận động cơ thể đều đặn hàng ngày với các bài tập thích hợp như đi bộ, yoga,... Điều này không chỉ giúp duy trì cân nặng an toàn, mà còn hỗ trợ hoạt động tiêu hóa và giảm đau nhức lưng, xương chậu hiệu quả.

5. Làm sao để phòng ngừa tình trạng tăng cân nhanh cho mẹ bầu?

Để hạn chế cân nặng tăng nhanh khi mang thai, mẹ nên chia nhỏ khẩu phần trong ngày thành nhiều bữa, bổ sung đủ nước và tránh ăn mặn hay ăn đêm. Đặc biệt, mẹ theo dõi cân nặng thường xuyên để phát hiện sớm dấu hiệu thừa cân và tìm hướng xử lý kịp thời.

• Mẹ nên chia khẩu phần ăn cần thiết thành nhiều bữa trong ngày thay vì chỉ là 3 bữa chính (sáng/trưa/tối). Điều này giúp cơ thể xử lý, hấp thu dinh dưỡng trong thực phẩm tốt hơn và hạn chế đầy hơi, khó tiêu.
• Bà bầu đừng quên uống đủ nước lọc (2 - 2,5 lít/ngày) giúp cơ thể khỏe mạnh, điều hòa thân nhiệt. Đặc biệt, mẹ uống một cốc nước nhỏ trước khi ăn để kiểm soát cảm giác thèm ăn.
• Mẹ bầu không nên ăn mặn vì dễ tích nước, dẫn tới tăng cân nhanh và thậm chí tăng nguy cơ cao huyết áp. Song song, mẹ tránh ăn đêm bởi lúc này cơ thể không thể xử lý tốt thức ăn, tăng khả năng cơ thể tích mỡ nhưng lại thiếu chất.
• Mẹ hãy theo dõi cân nặng của mình hàng ngày để biết được tốc độ tăng cân, từ đó phán đoán chính xác tình trạng sức khỏe bản thân.

6. Câu hỏi thường gặp

Ngoài mẹ bầu tăng cân quá nhanh phải làm sao, nhiều mẹ cũng quan tâm rằng:

6.1 Mang thai tuần đầu có tăng cân không?

Thông thường, phụ nữ mang thai không tăng cân hoặc tăng rất ít trong tuần đầu tiên. Nếu mẹ bỗng thấy cân nặng của mình tăng nhanh thì có thể cảnh báo bệnh lý. Lúc này, mẹ nên đi đến bác sĩ để được thăm khám, tìm hiểu nguyên nhân.

6.2 Mẹ bầu nên ăn gì để tăng cân hợp lý mà con vẫn phát triển khỏe mạnh?

Tùy theo thể trạng trước mang thai, số cân cần tăng có sự khác biệt ở từng mẹ. Tốt nhất, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xác định cân nặng cần tăng hợp lý trong suốt thai kỳ. Còn về chế độ dinh dưỡng, thông thường, mẹ nên ăn đủ 4 nhóm chất trong các bữa chính và có 2 - 3 bữa phụ lành mạnh (như trái cây, sữa chua,...). Đặc biệt, mẹ chú ý tích cực ăn các loại rau củ, hoa quả,... để hỗ trợ hoạt động tiêu hóa, tăng đề kháng.

Qua bài viết kể trên, mong rằng mẹ đã hiểu rõ nguyên nhân mẹ bầu tăng cân nhanh cùng hướng xử lý và phòng tránh phù hợp. Qua đó, mẹ có thai kỳ an toàn, nhẹ nhàng và đảm bảo thai nhi phát triển ổn định. Bên cạnh dinh dưỡng khi mang thai để tăng cân hợp lý, mẹ đừng quên quan tâm cách ăn uống sau sinh. Đây là giải pháp đơn giản giúp mẹ mau hồi phục sức khỏe, gọi sữa về nhanh để nuôi con lớn khôn, vui khỏe.