Dấu hiệu bé bú đủ & bú không đủ sữa cho mẹ dễ nhận biết

Việc nhận biết dấu hiệu bé bú không đủ sữa và bú đủ sữa mẹ là mối quan tâm của phụ huynh, nhất là những tháng đầu sau sinh. Hiểu đúng các dấu hiệu này sẽ giúp mẹ yên tâm hơn và kịp thời điều chỉnh cách chăm sóc, đảm bảo bé phát triển khỏe mạnh.

1. Dấu hiệu bé bú không đủ sữa mẹ là gì?

Theo CDC, Bệnh viện Cleveland Clinic,.. các dấu hiệu phổ biến khi bé bú không đủ sữa mẹ phải kể đến như bé sụt cân hoặc tăng cân chậm, bé đi tiểu ít, bé bú quá ngắn hoặc quá dài, lượng sữa mẹ tiết ra không tăng lên,... Cụ thể: 

• Bé sụt cân hoặc tăng cân chậm: Trong những ngày đầu sau sinh, trẻ có thể giảm khoảng 5 - 7% cân nặng so với lúc mới sinh. Tuy nhiên, nếu sau ngày thứ 5 bé vẫn tiếp tục sụt cân mà chưa có dấu hiệu tăng trở lại, có thể bé đang bú không đủ sữa.
• Số lần đi tiểu, đi tiêu bất thường: Khi được 5 ngày tuổi, nếu bé đi ngoài dưới 3 lần/ngày và đi tiểu ít hơn 6 lần/ngày, đây có thể là dấu hiệu lượng sữa bé nhận vào chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
• Bé có dấu hiệu mất nước: Các biểu hiện như khô miệng, môi khô, khóc không có nước mắt,… cho thấy bé có thể không được cung cấp đủ sữa mẹ.
• Bé bú quá ngắn hoặc quá dài: Trung bình một cữ bú của trẻ thường kéo dài khoảng 10 - 20 phút; nếu bé bú dưới 5 - 10 phút hoặc kéo dài hơn 1 giờ, có thể là dấu hiệu bé bú không đủ sữa.
• Lượng sữa mẹ tiết ra không tăng lên: Sau vài ngày sau sinh, sữa mẹ thường tăng dần; nếu lượng sữa không cải thiện, bé sẽ khó bú đủ nhu cầu.
• Màu sắc nước tiểu vàng đặc, nặng mùi: Nước tiểu sẫm màu hoặc mùi nồng là dấu hiệu bé không nhận đủ sữa mẹ, dẫn đến thiếu nước.
• Bé mệt mỏi, quấy khóc: Bé thường xuyên quấy khóc, bú xong vẫn không thỏa mãn hoặc lờ đờ có thể do chưa được cung cấp đủ năng lượng từ sữa.

2. Bé bú đủ sữa mẹ có biểu hiện thế nào?

Theo các tổ chức uy tín như CDC, Unicef, Dịch vụ Y tế Quốc gia (National Health Service - NHS),... các dấu hiệu bé bú đủ sữa mẹ có thể kể đến như trẻ tăng cân đều, bé bú mẹ thường xuyên (8-12 lần mỗi ngày), một cữ uống sữa mẹ của trẻ phải kéo dài đủ lâu (trung bình trên 15 phút), bầu vú mẹ cảm thấy mềm hơn sau khi cho con bú,... 

• Bé tăng cân đều: Sau giai đoạn sụt cân sinh lý, bé tăng cân ổn định theo từng tuần, cho thấy đã nhận đủ dinh dưỡng từ sữa mẹ.
• Bé bú mẹ thường xuyên: Trẻ bú khoảng 8 - 12 lần mỗi ngày, phản ánh nhu cầu bú tốt và được đáp ứng đầy đủ.
• Thời gian mỗi cữ bú đủ lâu: Mỗi lần bú thường kéo dài trung bình trên 15 phút, giúp bé nhận đủ cả sữa đầu và sữa cuối.
• Bầu ngực mẹ mềm hơn sau khi bú: Sau khi cho con bú, mẹ cảm thấy ngực nhẹ và mềm hơn, chứng tỏ sữa đã được bé bú hiệu quả.
• Cơ thể mẹ tăng tiết sữa sau sinh: Trong khoảng 2 - 4 ngày sau sinh, sữa mẹ bắt đầu về nhiều hơn và ổn định dần theo nhu cầu bú của bé.
• Nhịp bú của bé đều và có nuốt: Khi bú, bé mút nhanh vài nhịp ban đầu, sau đó chuyển sang nhịp mút chậm, đều, kèm theo động tác nuốt và nghỉ ngắn xen kẽ.
• Số tã ướt đạt chuẩn: Sau tuần đầu, bé có ít nhất 6 - 8 tã ướt mỗi ngày, cho thấy lượng sữa nạp vào đủ để đáp ứng nhu cầu cơ thể.
• Bé tỉnh táo, ít quấy khóc: Sau khi bú, bé thường tỏ ra hài lòng, ngủ ngon và ít quấy khóc, đây là dấu hiệu bé đã no và thoải mái.

3. Mẹ nên làm gì khi nhận thấy bé bú không đủ sữa?

Theo CDC, Bệnh viện Cleveland Clinic, khi nhận thấy con có một trong các dấu hiệu bé bú không đủ sữa mẹ, để cải thiện tình trạng mẹ nên cho bé bú thường xuyên hơn, chọn tư thế đúng khi cho con bú, thay đổi chế độ dinh dưỡng của mình, massage ngực/ hút sữa kích thích tăng tiết sữa,... 

3.1 Cho bé bú thường xuyên hơn

Việc cho bé bú nhiều lần trong ngày giúp kích thích cơ thể mẹ sản xuất sữa. Mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, khoảng 8 - 12 lần/ngày, không nên chờ đến khi bé quá đói mới cho bú. Ngoài ra, mẹ cũng nên đảm bảo bé bú hết một bên ngực trước khi chuyển sang bên còn lại để con nhận được cả sữa đầu và sữa cuối giàu dưỡng chất.

3.2 Chọn tư thế đúng khi cho bé bú

Tư thế bú đúng giúp bé ngậm bắt vú hiệu quả, từ đó bú được nhiều sữa hơn và hạn chế đau đầu ti cho mẹ. Mẹ nên giữ đầu - cổ - thân của bé nằm trên một đường thẳng, đảm bảo miệng bé ngậm sâu quầng vú, môi dưới hướng ra ngoài. Nếu cần, mẹ có thể thử nhiều tư thế khác nhau như bế ôm, bế nằm nghiêng,... để tìm tư thế phù hợp nhất.

3.3 Thay đổi chế độ ăn uống 

Chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân đối góp phần duy trì & tăng tiết sữa mẹ. Vì thế, mẹ nên ăn đa dạng thực phẩm giàu đạm (thịt, cá,...), chất béo tốt (bơ, dầu oliu,...), tinh bột (cơm, mì, khoai lang,...), vitamin và khoáng chất (rau củ quả). Bên cạnh đó, mẹ cũng cần uống đủ nước để hỗ trợ quá trình trao đổi chất và sản xuất sữa hiệu quả.

3.4 Massage ngực, hút sữa kích thích tăng tiết sữa

Massage nhẹ nhàng vùng ngực trước và sau khi cho bé bú có thể giúp kích thích tuyến sữa hoạt động hiệu quả. Ngoài ra, mẹ có thể dùng máy hút sữa giữa các cữ bú hoặc sau khi bé bú để “gửi tín hiệu” cho cơ thể tăng sản xuất sữa theo nhu cầu.

3.5 Nghỉ ngơi hợp lý, giảm căng thẳng

Tinh thần và thể trạng của mẹ cũng góp phần ảnh hưởng đến việc tiết sữa. Do đó, mẹ nên ngủ đủ giấc mỗi ngày, tranh thủ nghỉ ngơi khi bé ngủ và giữ tâm lý thoải mái. Song song, mẹ cũng cần hạn chế căng thẳng, lo lắng vì điều này có thể làm tăng cao hormone cortisol gây giảm sản xuất sữa.

4. Một số câu hỏi thường gặp

Xoay quanh các dấu hiệu bé bú không đủ sữa mẹ hay dấu hiệu bú đủ sữa, phụ huynh vẫn còn không ít băn khoăn như:

4.1 Trẻ bú không đủ sữa, khi nào cần đưa đi khám?

Theo West Yorkshire Healthier Together (Trang web uy tín của NHS), nếu nhận thấy bé có những dấu hiệu bất thường kéo dài, mẹ nên sớm đưa trẻ đi khám để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời. Cụ thể, mẹ cần chú ý các biểu hiện như khi bé khó hoặc không thể đánh thức dậy để bú, không đạt lại cân nặng lúc sinh khi đã được 2 tuần tuổi, trẻ dưới 1 tháng tuổi nhưng đi ngoài ít hơn 2 lần mỗi ngày, trẻ bị vàng da kèm bú kém, bé ngủ li bì hoặc ngược lại bồn chồn, quấy khóc bất thường,...

4.2 Những thực phẩm nào có thể tăng nguồn sữa cho mẹ?

Một số thực phẩm có thể hỗ trợ tăng nguồn sữa mẹ nên ưu tiên thêm vào chế độ ăn như thịt gà, cá, thịt đỏ, đậu phụ, hạt mè, các loại ngũ cốc nguyên hạt, nhất là yến mạch và lúa mạch,... Mẹ nên kết hợp đa dạng thực phẩm để nhận đủ nguồn dưỡng chất thiết yếu.

Nhìn chung, việc theo dõi các dấu hiệu bé bú không đủ sữa hay đủ sữa là điều mẹ nên chú trọng. Qua đó, mẹ có thể điều chỉnh phù hợp để đảm bảo con luôn được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ trong những năm tháng đầu đời.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nhờ chứa dồi dào dưỡng chất và kháng thể cần thiết. Tuy nhiên, trong trường hợp mẹ ít sữa hoặc không thể cho con bú (như sau sinh mổ cần dùng kháng sinh), mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về giải pháp dinh dưỡng thay thế phù hợp cho con.