Bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần do đâu & cách xử lý?

Bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của con nếu không được khắc phục kịp thời. Bài viết dưới đây chia sẻ nguyên nhân gây ra tình trạng này và cách xử lý phù hợp, hãy cùng tìm hiểu.

1. Dấu hiệu nhận biết trẻ uống sữa công thức bị tiêu chảy

Đôi khi, việc trẻ đi ngoài phân lỏng 1 - 2 lần không đáng lo ngại, vì điều này có thể xảy ra khi bé đang làm quen với thức ăn/loại sữa mới. Dù vậy, mẹ cần quan sát kỹ sự thay đổi đột ngột về tính chất phân và số lần đi trong ngày của con để kịp thời can thiệp, tránh những biến chứng nguy hiểm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO - World Health Organization) và Cleveland Clinic (Trung tâm y tế học thuật phi lợi nhuận của Mỹ), tiêu chảy được xác định khi trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc rất lỏng từ 3 lần trở lên mỗi ngày, hoặc có sự gia tăng tần suất đi tiêu đột ngột so với thói quen sinh hoạt bình thường.

Bên cạnh sự thay đổi về số lần đi ngoài, Cleveland Clinic cũng đề cập thêm các triệu chứng tiêu chảy ở mỗi trẻ có thể biểu hiện khác nhau như: đau bụng, chướng bụng, buồn nôn, sốt, phân xuất hiện dịch nhầy, tia máu hoặc có dấu hiệu mất nước (môi khô, khóc không ra nước mắt và quấy khóc bất thường).

2. Nguyên nhân bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần

Tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng liên tục sau khi uống sữa có thể do dùng sữa không phù hợp, dị ứng đạm sữa bò, bất dung nạp lactose, pha sữa sai tỷ lệ,.... Dưới đây là nguyên nhân trẻ đi ngoài nhiều lần sau khi uống sữa công thức được tổng hợp từ Johns Hopkins Medicine (Hoa Kỳ), Bệnh viện Nhi khoa Seattle (Hoa Kỳ) và BabyCenter (Hệ thống thông tin y tế sản nhi toàn cầu của Hoa Kỳ): 

2.1 Loại sữa công thức không phù hợp

Việc lựa chọn sữa không đúng độ tuổi hoặc không phù hợp với thể trạng là nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị tiêu chảy. Ở mỗi giai đoạn, trẻ cần một công thức dinh dưỡng riêng, nếu tỷ lệ đạm, chất béo hoặc carbohydrate trong sữa vượt quá khả năng hấp thụ của hệ tiêu hóa non nớt, trẻ rất dễ bị rối loạn tiêu hóa.

Bên cạnh đó, việc thay đổi đột ngột từ sữa mẹ sang sữa công thức hoặc chuyển đổi giữa các thương hiệu sữa khác nhau mà không có giai đoạn thích nghi hợp lý cũng dễ gây kích ứng đường ruột, khiến trẻ đi ngoài phân lỏng.

2.2 Hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện

Trong giai đoạn đầu đời, chức năng hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện, hệ vi sinh đường ruột chưa ổn định. Đặc biệt với trẻ sinh mổ, do không được tiếp xúc với lợi khuẩn từ mẹ khi chào đời, nên chậm trễ trong việc thiết lập hệ vi sinh đường ruột tự nhiên so với trẻ sinh thường. Vì những yếu tố trên, cơ thể con không kịp thích nghi khi chuyển đổi từ sữa mẹ sang sữa công thức, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa và bị tiêu chảy.

2.3 Trẻ dị ứng đạm sữa bò

Dị ứng đạm sữa bò (Cow's Milk Protein Allergy - CMPA) là một trong những nguyên nhân làm bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần. Tình trạng này xảy ra khi hệ miễn dịch của trẻ coi protein trong sữa bò là "vật thể lạ" và tấn công, gây ra các phản ứng viêm trong đường ruột.

Khi bị dị ứng đạm sữa bò, trẻ bị tiêu chảy kèm theo các triệu chứng như nôn mửa, phát ban, nổi mề đay, khò khè, máu và dịch nhầy trong phân,... Các triệu chứng thường xuất hiện rất nhanh, khoảng 2 giờ sau khi trẻ uống sữa. 

2.4 Không dung nạp Lactose

Không dung nạp lactose là tình trạng cơ thể trẻ không sản xuất đủ enzyme lactase để phân hủy đường trong sữa. Khi đó, lượng đường không được tiêu hóa sẽ lên men trong ruột già, gây ra đầy hơi và tiêu chảy. Tình trạng này có thể do di truyền hoặc xuất hiện tạm thời sau một đợt nhiễm trùng đường ruột. Mẹ có thể nhận biết qua dấu hiệu trẻ đi ngoài phân lỏng, có sủi bọt hoặc mùi chua ngay sau khi uống sữa.

2.5 Do pha sữa sai cách

Việc không tiệt trùng dụng cụ, không rửa tay sạch hoặc để sữa quá lâu ngoài môi trường là những yếu tố thuận lợi để vi khuẩn, virus xâm nhập gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa. Điều này trực tiếp dẫn đến tình trạng tiêu chảy và các vấn đề về đường ruột ở trẻ nhỏ.

Bên cạnh đó, việc không nắm rõ cách pha sữa công thức cho bé đúng tỷ lệ cũng là lý do khiến trẻ đi ngoài nhiều lần. Nếu sữa quá đặc, áp lực lên đường ruột sẽ tăng cao gây rối loạn tiêu hóa. Ngược lại, sữa quá loãng không chỉ làm mất cân bằng dinh dưỡng mà còn dễ gây kích ứng đường ruột, khiến trẻ đi ngoài phân lỏng.

2.6 Bảo quản sữa không đúng hướng dẫn

Việc bảo quản sữa không đúng hướng dẫn như không đậy kín nắp, để sữa ở nơi ẩm ướt, nhiệt độ cao,... gây ảnh hưởng đến chất lượng sữa. Khi đó, các thành phần dinh dưỡng dễ bị biến chất, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm mốc xâm nhập làm thay đổi mùi vị, màu sắc của sữa. Việc cho trẻ sử dụng loại sữa bị nhiễm khuẩn hoặc biến đổi chất là nguyên nhân dẫn đến tình trạng rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy.

3. Bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần phải làm sao?

Khi nhận thấy các dấu hiệu trẻ uống sữa công thức bị tiêu chảy, bố mẹ nên đưa bé đến gặp bác sĩ để thăm khám. Tình trạng đi ngoài nhiều lần rất dễ khiến trẻ mất nước, gây nguy hiểm cho sức khỏe nếu không được can thiệp kịp thời. Song song, bác sĩ có thể chia sẻ một số điều cần lưu ý trong chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ tại nhà như đổi sang loại sữa phù hợp, tránh các chế phẩm chứa đường Lactose.

3.1 Đổi sang loại sữa phù hợp hơn

Việc lựa chọn sữa phù hợp theo từng giai đoạn phát triển sẽ giúp ổn định hệ tiêu hóa của bé:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi: Ưu tiên bú mẹ hoàn toàn, nếu không thể, mẹ nên chọn sữa công thức có thành phần dinh dưỡng gần giống sữa mẹ nhất. Tuyệt đối không dùng sữa tươi, sữa bột nguyên kem hay sữa dành cho trẻ trên 6 tháng trong giai đoạn này.
• Trẻ từ 6 tháng tuổi: Để trẻ dễ thích nghi, mẹ nên tập cho bé chuyển sang sữa công thức bước 2 của cùng thương hiệu. Tránh thay đổi sữa liên tục có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.
• Trẻ từ 1 tuổi trở lên: Chế độ dinh dưỡng của bé có thể đa dạng hơn với nhiều loại sữa khác nhau, bao gồm cả sữa tươi. Mẹ hãy lựa chọn dựa trên khẩu vị, sở thích và nhu cầu phát triển cụ thể của bé.

3.2 Tránh các chế phẩm chứa đường Lactose

Đối với trẻ không dung nạp lactose, mẹ cần loại bỏ các thực phẩm chứa loại đường này khỏi thực đơn và chuyển sang dùng sữa không chứa lactose (Lactose-free) cho đến khi tình trạng tiêu chảy của con thuyên giảm. Giải pháp này giúp bảo vệ niêm mạc ruột nhưng vẫn đảm bảo cung cấp đủ năng lượng để bé phục hồi sức khỏe.

Mẹ cũng nên bổ sung thêm thực phẩm giàu canxi vào thực đơn ăn dặm của bé. Vì chế độ ăn kiêng lactose có thể làm giảm khả năng hấp thu khoáng chất này. Ngoài ra, cho bé ăn thêm sữa chua có thể hỗ trợ hệ tiêu hóa tự sản sinh thêm men lactase. Sau khoảng 1 - 2 tuần khi đường ruột đã ổn định, mẹ có thể dần dần cho con quay lại chế độ ăn uống bình thường.

4. Cách hạn chế tình trạng trẻ uống sữa công thức bị tiêu chảy

Để bảo vệ hệ tiêu hóa của con, mẹ nên chú trọng việc bổ sung lợi khuẩn, kiểm tra kỹ thành phần sữa, nguồn gốc và hạn sử dụng, chọn sữa phù hợp, bảo quản và sử dụng đúng cách. Dưới đây là gợi ý cách hạn chế bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần cho mẹ tham khảo:

• Bổ sung lợi khuẩn cho trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ: Mẹ có thể xin tư vấn của bác sĩ về việc bổ sung cho con các loại men vi sinh chứa Lactobacillus hoặc Bacillus clausii giúp cân bằng hệ vi sinh. Nhờ đó sức đề kháng đường ruột của trẻ sẽ được tăng cường, hỗ trợ phát triển khỏe mạnh và tăng cường miễn dịch tự nhiên.
• Kiểm tra kỹ thành phần, nguồn gốc và hạn sử dụng của sữa công thức: Mẹ cần ngừng cho trẻ uống sữa ngay nếu phát hiện các biểu hiện dị ứng với bất kỳ thành phần nào trong sản phẩm. Tốt nhất, mẹ nên đưa bé đi khám để xác định chính xác tác nhân gây dị ứng, từ đó lựa chọn loại sữa phù hợp với cơ địa của con.
• Chọn sữa phù hợp, bảo quản và sử dụng đúng cách: Mẹ lưu ý nên cho con dùng loại sữa đúng với độ tuổi và pha chế theo đúng tỷ lệ khuyến nghị của nhà sản xuất. Đồng thời, mẹ có thể bổ sung các thành phần dưỡng chất như Prebiotics và bảo quản sữa ở nơi khô ráo, thoáng mát theo hướng dẫn của chuyên gia để đảm bảo chất lượng dinh dưỡng tối ưu cho mỗi bữa ăn của bé.

5. Giải đáp thắc mắc thường gặp

Dưới đây là giải đáp cho những băn khoăn thường gặp khi chăm sóc bé bị tiêu chảy:

5.1 Trẻ uống sữa công thức bị tiêu chảy bao lâu thì hết?

Thông thường, tình trạng này sẽ tự ổn định sau khoảng 3 - 5 ngày nếu bé được chăm sóc và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng đúng cách. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan, cần đưa con đến gặp bác sĩ từ khi phát hiện những triệu chứng tiêu chảy đầu tiên. Trong suốt quá trình hồi phục, phụ huynh cần theo sát mọi biểu hiện của bé để kịp thời xử lý.

5.2 Bé bị tiêu chảy có cần kiêng sữa công thức không?

Việc cho trẻ tiếp tục uống sữa hay không cần căn cứ vào biểu hiện và nguyên nhân gây tiêu chảy. Nếu bé có dấu hiệu bất dung nạp lactose như nôn ói, phân sủi bọt hoặc mùi chua, mẹ nên tạm ngưng sữa thông thường và chuyển sang các dòng sữa đã tách bỏ lactose. Trường hợp trẻ không có các biểu hiện trên, mẹ vẫn có thể cho con dùng sữa với lượng ít để theo dõi phản ứng của cơ thể. Việc đổi sang loại sữa phù hợp sẽ giúp trẻ mau chóng phục hồi sức khỏe.

Hy vọng qua bài viết trên, mẹ đã hiểu rõ các nguyên nhân khiến bé uống sữa công thức đi ngoài nhiều lần để có cách xử trí phù hợp. Nếu tình trạng tiêu chảy không thuyên giảm và trẻ có thêm các triệu chứng khác (sốt cao, nôn,...), mẹ cần đưa trẻ đến bác sĩ để thăm khám ngay. Mẹ cũng có thể chủ động tìm hiểu danh mục các dòng sản phẩm Aptamil chính hãng để chọn được công thức phù hợp nhất cho bé yêu.