Trẻ 18, 19, 20 tháng chưa biết nói: Nguyên nhân & Giải pháp

Việc chờ đợi con cất tiếng nói đầu tiên luôn là niềm mong mỏi của nhiều cha mẹ. Vì vậy, khi trẻ 18, 19, 20 tháng tuổi chưa biết nói, phụ huynh không khỏi lo lắng về khả năng phát triển ngôn ngữ của con. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân khiến trẻ 18 - 20 tháng tuổi chưa biết nói do đâu và cách cải thiện hiệu quả.

1. Khả năng ngôn ngữ ở trẻ 18, 19, 20 tháng như thế nào?

Giai đoạn 18 - 20 tháng tuổi là thời điểm khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển khá nhanh, với vốn từ tăng dần khoảng 20 từ - 50 từ hoặc hơn và bắt đầu ghép 2 từ thành cụm ngắn. Lúc này trẻ có thể hiểu và làm theo yêu cầu đơn giản, sử dụng một số động từ cơ bản, đồng thời biết chủ động giao tiếp bằng cách gọi tên đồ vật, chỉ tay hoặc dùng từ để thể hiện nhu cầu của mình.

2. Dấu hiệu trẻ 18, 19, 20 tháng chưa biết nói

Trẻ 18, 19, 20 tháng chưa biết nói thường có các dấu hiệu như trẻ không nói được từ đơn hoặc chỉ nói từng từ lẻ, trẻ chưa biết ghép từ… Cụ thể trẻ chưa biết nói có các biểu hiện như sau:

• Trẻ không nói được từ đơn hoặc chỉ nói được từng từ đơn lẻ, chưa ghép từ.
• Trẻ không chỉ được các bộ phận cơ thể khi được hỏi.
• Trẻ ít hoặc không giao tiếp (không chỉ tay, ra hiệu khi cần giúp đỡ hoặc muốn thứ gì).
• Trẻ không mang đồ vật đến khi được yêu cầu.
• Trẻ ít hứng thú với sách, âm nhạc hoặc các hoạt động tương tác.

3. Nguyên nhân trẻ 18, 19, 20 tháng chưa biết nói

Dưới đây là một số nguyên nhân có thể khiến trẻ 18 tháng chưa biết nói hoặc trẻ 19 - 20 tháng chưa biết nói, liên quan đến sức khỏe, môi trường và sự phát triển của trẻ:

3.1 Thiếu sự kích thích và tương tác

Trẻ từ 18 tháng trở lên chưa biết nói có thể liên quan đến cách người lớn tương tác với con. Nếu trẻ ít được trò chuyện, đọc sách hoặc chơi tương tác, bé sẽ có ít cơ hội nghe và bắt chước ngôn ngữ, khiến khả năng nói phát triển chậm.

3.2 Vấn đề về thính lực

Nguyên nhân trẻ 19 tháng chưa biết nói có thể do thính lực con có vấn đề. Khi trẻ nghe không rõ do nhiễm trùng tai hoặc suy giảm thính lực bẩm sinh, con sẽ khó tiếp nhận âm thanh và lời nói từ xung quanh, dẫn đến chậm phát triển ngôn ngữ.

3.3 Dị tật cơ quan phát âm

Một số bất thường ở môi, lưỡi hoặc vòm miệng (như dính thắng lưỡi, hở hàm ếch, sứt môi…) có thể khiến trẻ khó phát âm hoặc gặp trở ngại khi tạo âm thanh, từ đó làm chậm quá trình tập nói.

3.4 Các yếu tố nguy cơ khác

Chậm nói có thể là dấu hiệu của tự kỷ (trẻ ít tương tác mắt, không phản ứng khi gọi). Ngoài ra, nguyên nhân trẻ 18 tháng chưa biết nói có thể do yếu tố di truyền, nếu trong gia đình có người từng chậm nói khi nhỏ, trẻ cũng có thể có nguy cơ tương tự.

4. Trẻ 18, 19, 20 tháng chưa biết nói có sao không?

Nếu trẻ vẫn có thể bập bẹ, nghe hiểu lời cha mẹ nói nhưng hơi chậm trong việc nói chuyện, vốn từ còn ít thì không quá lo ngại. Lúc này cha mẹ nên thường xuyên nói chuyện để kích thích sự phát triển ngôn ngữ của con.

Trường hợp trẻ từ 18 tháng tuổi vẫn chưa biết nói, chậm nói kèm theo các dấu hiệu sau đây, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám:

• Không thể chỉ vào ít nhất một bộ phận cơ thể khi được người lớn hỏi.
• Không chỉ vào đồ vật mình muốn hoặc không cố gắng giao tiếp khi cần được giúp đỡ.
• Chưa nói được từ nào.
• Không thể làm theo các hướng dẫn đơn giản từ người lớn.
• Không sử dụng cử chỉ, điệu bộ hoặc chỉ tay để thể hiện nhu cầu.
• Không phản ứng khi được gọi tên.

Nếu tình trạng chậm nói kéo dài mà không được can thiệp kịp thời, trẻ có thể gặp khó khăn trong giao tiếp, ảnh hưởng đến khả năng tư duy, học tập và tương tác xã hội sau này.

5. Cách hỗ trợ trẻ 18, 19, 20 tháng phát triển ngôn ngữ

Sau khi tìm hiểu trẻ 18 tháng chưa biết nói hay trẻ 19 - 20 tháng chưa biết nói có sao không, nhiều cha mẹ cũng quan tâm đến cách hỗ trợ con phát triển ngôn ngữ. Theo đó, ngoài việc đưa trẻ đi thăm khám khi cần thiết, cha mẹ nên tăng cường tương tác và trò chuyện với bé, đặt những câu hỏi đơn giản, tạo môi trường giao tiếp phong phú để khuyến khích trẻ tập nói. Cụ thể như sau:

5.1 Tích cực trò chuyện và mô tả cho trẻ

Cha mẹ nên nói chuyện với bé thường xuyên trong các hoạt động hàng ngày như ăn uống, tắm rửa, chơi đùa,… Đồng thời hãy nói chuyện với trẻ về mọi thứ bạn đang làm (tự đối thoại) hoặc những gì trẻ đang làm (đối thoại song song). Ví dụ: ‘Mẹ đang rửa quả táo đỏ này’, ‘Con đang cầm quả bóng màu xanh’.

5.2 Cho trẻ đọc sách, nghe nhạc

Mẹ hãy cùng con đọc những cuốn sách tranh với hình ảnh minh họa rõ ràng, kết hợp chỉ vào hình và gọi tên đồ vật, con vật. Điều này sẽ giúp bé nhận biết đồ vật, học từ mới và phát triển khả năng ngôn ngữ. Bên cạnh đó, việc hát các bài hát thiếu nhi vui nhộn, lặp đi lặp lại giúp trẻ ghi nhớ từ ngữ tự nhiên và hứng thú hơn trong việc tập nói.

5.3 Đặt cho trẻ các câu hỏi đơn giản

Để khuyến khích trẻ phản hồi bằng lời nói hoặc cử chỉ, Cha mẹ có thể đặt các câu hỏi đơn giản như ‘Con muốn ăn không?’, ‘Bóng đâu rồi con?’, ‘Con muốn uống nước hay uống sữa?’. Lưu ý, hãy kiên nhẫn đợi từ 5 - 10 giây để trẻ phản hồi, giúp con cảm thấy được quan tâm, tự tin để luyện tập kỹ năng giao tiếp cùng người lớn.

5.4 Tạo môi trường giao tiếp phong phú

Cha mẹ nên cho trẻ chơi các trò tương tác như chơi trốn tìm, bắt chước tiếng kêu con vật, hoặc yêu cầu trẻ làm theo các chỉ dẫn đơn giản (‘Đưa bóng cho mẹ’, ‘Con vẫy tay chào bà đi’). Nếu trẻ nói một từ đơn, hãy nhắc lại và mở rộng câu, ví dụ: Trẻ nói ‘Xe’, mẹ nói ‘Đúng rồi, xe ô tô màu đỏ’. Qua đó giúp bé có thêm cơ hội giao tiếp và mở rộng vốn từ vựng. Ngoài ra, cha mẹ lưu ý nên hạn chế cho trẻ sử dụng thiết bị điện tử (xem tivi, điện thoại) vì có thể làm giảm thời gian tương tác trực tiếp, từ đó ảnh hưởng đến quá trình phát triển ngôn ngữ.

5.5 Chú trọng chế độ dinh dưỡng của trẻ

Ngoài những cách hỗ trợ trên, cha mẹ cũng cần chú ý chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ. Vì dinh dưỡng là nền tảng quan trọng giúp trẻ tăng trưởng khỏe mạnh để đạt được các cột mốc kỹ năng cần thiết, bao gồm ngôn ngữ.

Bên cạnh cho trẻ bú sữa mẹ theo nhu cầu, trong chế độ ăn dặm của con mẹ nên tăng cường bổ sung các thực phẩm giàu DHA (như cá hồi, cá thu, hàu,...) sẽ giúp nâng cao chỉ số IQ, cải thiện trí nhớ, sự tập trung và sử dụng ngôn ngữ linh hoạt hơn.

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ vì chứa dồi dào dưỡng chất và kháng thể cần thiết. Tuy nhiên, nếu mẹ ít sữa hoặc không thể cho con bú (như do sinh mổ phải dùng kháng sinh), mẹ có thể tham khảo ý kiến của nhân viên y tế để được tư vấn giải pháp dinh dưỡng thay thế phù hợp cho con.

Đối với trẻ sinh mổ, mẹ nên ưu tiên lựa chọn các sản phẩm giúp tăng cường đề kháng và hỗ trợ phát triển trí não. Bởi một số nghiên cứu cho thấy, trẻ sinh mổ có nguy cơ đề kháng kém hơn so với trẻ sinh thường, do không được tiếp nhận đầy đủ lợi khuẩn từ mẹ khi chào đời. Vì vậy, việc bổ sung dinh dưỡng phù hợp và đúng cách là rất cần thiết để giúp bé có nền tảng phát triển khỏe mạnh. Tiêu biểu như:

• Dưỡng chất SYNBIOTIC độc quyền: Là sự kết hợp giữa lợi khuẩn Probiotic B.breve M-16V và chất xơ Prebiotics scGOS/lcFOS theo tỷ lệ 9:1, được chứng minh lâm sàng giúp trẻ sinh mổ khôi phục hệ vi sinh đường ruột chỉ sau 3 ngày (nhanh hơn 27 lần so với nhóm trẻ bổ sung & hiệu quả duy trì suốt những tháng tiếp theo) và hỗ trợ miễn dịch X6 lần. Việc duy trì đường ruột cân bằng và khỏe mạnh là yếu tố then chốt để xây dựng sức đề kháng vững chắc (vì 70-80% tế bào miễn dịch nằm ở đường ruột), qua đó giúp trẻ có nền tảng để phát triển khỏe mạnh.

• Những dưỡng chất hỗ trợ phát triển trí não: Giải pháp dinh dưỡng tốt cho trẻ cần cung cấp các thành phần nuôi dưỡng não bộ gồm DHA, Omega-3, Sắt, Kẽm, Vitamin B12,... Sự phối hợp của các dưỡng chất giúp nuôi dưỡng não bộ toàn diện, tạo nền tảng cho trẻ thêm lanh lợi và nhanh nhạy học hỏi.
• Vitamin và khoáng chất cần thiết: Sản phẩm cũng nên có các vitamin và khoáng chất thiết yếu (như Canxi, Vitamin D, Vitamin C,...) để hỗ trợ trẻ phát triển khỏe mạnh, sẵn sàng học hỏi ngay từ những năm tháng đầu đời.

Sữa mẹ là tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, chỉ sử dụng sản phẩm thay thế theo chỉ định hoặc vui lòng tham khảo tư vấn của nhân viên y tế.

6. Câu hỏi thường gặp

Xoay quanh thắc mắc trẻ 18 tháng, 19 tháng hay trẻ 20 tháng chưa biết nói có sao không, bài viết cũng giải đáp một số câu hỏi như:

6.1 Trẻ 18 tháng chưa biết nói từ đơn có được xem là chậm nói?

Nếu trẻ 18 tháng vẫn chưa nói được từ đơn nào, đây có thể là dấu hiệu chậm nói. Tuy nhiên, cha mẹ nên tiếp tục theo dõi và đưa trẻ thăm khám khi cần thiết, vì mỗi bé có tốc độ phát triển ngôn ngữ khác nhau.

6.2 Trẻ 19 tháng chưa biết nói mẹ nên làm gì?

Nếu trẻ 19 tháng tuổi chưa biết nói, cha mẹ nên tăng cường tương tác và trò chuyện với bé trong các hoạt động hàng ngày như ăn uống, chơi đùa hoặc đọc sách cùng con để kích thích khả năng ngôn ngữ. Đồng thời, mẹ có thể đặt những câu hỏi đơn giản, khuyến khích bé phản hồi bằng lời nói hoặc cử chỉ, tạo môi trường giao tiếp phong phú và hạn chế thời gian trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử. 

6.3 Trẻ 20 tháng chưa biết nói có phải bị chậm phát triển không?

Nếu trẻ 20 tháng tuổi vẫn chưa biết nói, điều này không đồng nghĩa trẻ bị chậm phát triển nghiêm trọng, nhưng có thể là dấu hiệu chậm nói hoặc chậm phát triển ngôn ngữ. Trong trường hợp này, cha mẹ nên theo dõi thêm và cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá bởi chuyên gia để xác định nguyên nhân và có hướng hỗ trợ phù hợp.

Đến đây, hy vọng đã giúp cha mẹ giải đáp băn khoăn trẻ 18 tháng chưa biết nói có sao không hay trẻ 19 - 20 tháng chưa biết nói có đáng lo không. Cha mẹ nên thường xuyên theo dõi các dấu hiệu phát triển của con và kịp thời đưa trẻ đi thăm khám khi cần thiết, đồng thời tăng cường tương tác và tạo môi trường giao tiếp phù hợp để hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ tốt hơn.

Bài viết liên quan