Cẩm nang chăm sóc mẹ sau sinh mổ đúng cách, nhanh hồi phục

Chăm sóc mẹ sau sinh mổ cần chú trọng đến vệ sinh vết mổ, chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng hằng ngày. Bởi mẹ sau sinh mổ thường mất nhiều thời gian hồi phục hơn sinh thường. Trong hầu hết các trường hợp, mẹ sẽ hồi phục trong vòng 24 giờ và xuất viện sau 3 - 4 ngày, nhưng sẽ phải mất khoảng 6 tuần để vết sẹo mổ lành lại. Việc chăm sóc đúng cách và dinh dưỡng đầy đủ giúp giảm đau, nhanh lành thương, cơ thể mẹ sớm hồi phục, tạo điều kiện thuận lợi để sữa về đều. Dưới đây Aptaclub Vietnam chia sẻ cẩm nang chăm sóc mẹ bầu sau sinh mổ đúng cách, hãy cùng theo dõi.

1. Chăm sóc mẹ sau sinh mổ những ngày đầu tại bệnh viện như thế nào?

Sau khi hoàn tất phẫu thuật, thông thường mẹ và em bé sẽ cần ở lại bệnh viện ít nhất 2 - 3 ngày để theo dõi các triệu chứng sau khi sinh mổ. Trong thời gian này, mẹ cần tuân thủ việc uống thuốc giảm đau theo chỉ định, kết hợp luyện tập các động tác cử động nhẹ nhàng và áp dụng chế độ dinh dưỡng phù hợp. Các bác sĩ luôn khuyến khích sản phụ nên vận động sớm để tránh bế sản dịch, tắc ruột và thuyên tắc mạch chi dưới.

Dưới đây là cách chăm sóc sau sinh mổ những ngày đầu tại viện cho mẹ tham khảo:

• Ngày đầu sau mổ: Mẹ nên chủ động xoay trở người trên giường, thực hiện các động tác co duỗi chân tay và có thể ngồi dậy nếu sức khỏe cho phép. Về dinh dưỡng, mẹ sẽ được truyền dịch, uống nước lọc và bắt đầu ăn cháo loãng sau khi đã xì hơi.
• Ngày thứ 2 sau mổ: Mẹ có thể tập ngồi dậy và đi lại nhẹ nhàng trong phòng với sự hỗ trợ của người thân. Giai đoạn này mẹ nên chuyển sang ăn cháo từ loãng đến đặc và chú ý uống nhiều nước (khoảng 1,5 - 2 lít mỗi ngày) bao gồm nước lọc và nước trái cây.
• Ngày thứ 3: Mẹ nên tự đi lại chậm rãi trong phòng hoặc ngoài hành lang để khí huyết lưu thông. Chế độ ăn lúc này có thể đa dạng hơn với cháo đặc, cơm hoặc canh và vẫn duy trì uống đủ nước.
• Từ ngày thứ 4 trở đi: Hầu hết các mẹ đã có thể vận động và ăn uống bình thường, trừ những trường hợp đặc biệt có chỉ định riêng của bác sĩ.

Lưu ý, với các mẹ sinh mổ dùng phương pháp vô cảm là gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tủy sống, nếu sau đó sức khỏe của mẹ và bé ổn định thì có thể cho con bú ngay khi còn trong phòng mổ. Trường hợp mẹ sinh mổ dùng phương pháp gây mê toàn thân hoặc vì lý do sức khỏe của bé cần chăm sóc sơ sinh đặc biệt, thì có thể chưa được cho bú liền và cần thời gian để cơ thể hồi phục trở lại.

2. Hướng dẫn chăm sóc mẹ sau sinh mổ tại nhà đúng cách

Chăm sóc mẹ bầu sau sinh mổ bao gồm việc giữ vết mổ khô ráo, vệ sinh thân thể đúng cách, thiết lập chế độ dinh dưỡng khoa học, chú trọng đến việc gọi sữa về cho bé yêu,... Dưới đây là cẩm nang chăm sóc sau sinh mổ cho mẹ tham khảo: 

2.1 Giữ vết mổ khô ráo, vệ sinh cẩn thận

Sau khi sinh mổ, mẹ sẽ có một vết rạch ngang dài khoảng 10 - 15 cm dọc theo mép đồ lót hoặc vết rạch dọc dưới rốn tùy vào phương pháp phẫu thuật. Thông thường, lớp da ngoài cùng sẽ bắt đầu lành và đóng vảy tự nhiên sau khoảng 1 tuần. Vết sẹo này sẽ thay đổi dần từ màu đỏ tím trong 6 tháng đầu sang màu trắng mịn khi đã lành hoàn toàn, vì vậy mẹ không cần quá lo lắng về thẩm mỹ trong thời gian đầu.

Để vết thương nhanh liền sẹo và tránh nhiễm trùng, mẹ cần giữ vùng da này luôn khô thoáng bằng cách dùng nước sạch phun sương nhẹ 2 - 3 lần mỗi ngày, sau đó thấm khô thật nhẹ nhàng. Mẹ có thể tháo băng để tắm nếu vết mổ đã được khâu cẩn thận, nhưng cần tránh ngâm mình trong bồn hoặc đi bơi cho đến khi vết thương lành hẳn. 

>> Xem thêm: Bật mí 10 cách chăm sóc vết thương sinh mổ nhanh lành

2.2 Vệ sinh cơ thể đúng cách khi chăm sóc mẹ sau sinh mổ

Trong những ngày đầu sau phẫu thuật, khi vết thương còn mới mẹ không nên tắm rửa ngay. Thay vào đó, mẹ có thể vệ sinh cá nhân bằng cách dùng khăn mềm sạch thấm nước ấm để lau khô cơ thể và thay quần áo hằng ngày. Sau khoảng 5 - 7 ngày, khi nhận thấy vết mổ đã khô hơn và bắt đầu ổn định, mẹ có thể bắt đầu tắm gội nhưng cần lưu ý:

• Mẹ nên đứng khi tắm để nước chảy nhẹ nhàng, tránh tư thế ngồi hoặc cúi gây ảnh hưởng đến vết mổ.
• Sau khi tắm xong, mẹ cần dùng khăn mềm sạch để thấm khô toàn bộ cơ thể, đặc biệt là vùng vết mổ phải đảm bảo thật khô thoáng.
• Khi vết thương chưa hoàn toàn lành hẳn, mẹ nên tránh ngâm mình trong bồn tắm hoặc đi bơi để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng.

2.3 Chế độ dinh dưỡng đúng và hợp lý

Để đẩy nhanh quá trình hồi phục vết thương, phục hồi năng lượng và đảm bảo nguồn sữa dồi dào cho bé, mẹ sau sinh mổ cần áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học, hợp lý. Cụ thể như sau:

• Chất đạm (Protein): Chất đạm cần thiết cho việc phục hồi mô, cơ và kích thích tạo sữa. Mẹ nên bổ sung khoảng 250 - 300g mỗi ngày từ các nguồn như thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ, tôm, cua.
• Chất bột đường (Carbohydrate): Đây là nguồn cung cấp năng lượng chính, bao gồm cơm, khoai và các sản phẩm từ ngũ cốc/khoai củ (bún, phở, bánh mì). Mẹ cần hạn chế ăn các loại thực phẩm và đồ uống nhiều đường như chè, bánh ngọt, trà sữa, hoặc nước trái cây ngọt.
• Chất béo (Lipid): Quan trọng cho việc hấp thu vitamin tan trong dầu mỡ và hỗ trợ phát triển não bộ của trẻ. Nên ưu tiên chất béo từ các loại hạt (lạc, vừng, óc chó) hoặc dầu thực vật (dầu mè, dầu đậu nành, dầu oliu), kết hợp với chất béo giàu Omega-3 từ cá (cá hồi, cá thu, cá trích).
• Vitamin và Khoáng chất:

1. Bổ sung thực phẩm giàu Sắt (thịt đỏ, gan, trứng, rau xanh) để bù đắp lượng máu đã mất sau sinh.
2. Tăng cường Canxi (sữa, tôm cua, vừng, đậu nành) giúp phục hồi sức khỏe xương răng cho mẹ và hỗ trợ phát triển xương, mầm răng cho con.
3. Các vitamin A, C, E, nhóm B và Kẽm giúp tăng cường hệ miễn dịch, đồng thời hỗ trợ hồi phục da và niêm mạc cho cả mẹ và bé...

Ngoài ra, trong giai đoạn chăm sóc mẹ sau sinh mổ nên tránh ăn những thực phẩm như:

• Đồ uống có cồn: Mẹ không nên sử dụng rượu, bia vì có thể làm chậm quá trình hồi phục và tăng nguy cơ gây viêm nhiễm.
• Thực phẩm sống hoặc chưa chín: Mẹ nên ăn chín uống sôi để hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng đường tiêu hóa.
• Thực phẩm dễ gây dị ứng: Mẹ hãy thận trọng với các món như thịt gà, hải sản, thịt bò hay rau muống. Vì nếu cơ địa nhạy cảm, những thực phẩm này có thể gây ngứa hoặc tác động không tốt đến vết sẹo mổ.
• Thực phẩm gây đầy hơi hoặc tạo mùi khó chịu: Mẹ nên tránh những thực phẩm như hành tây sống, đồ chiên nhiều dầu, nước ngọt có gas, cà phê,... vì có thể gây đầy hơi hay khiến sữa có mùi khó chịu.

2.4 Chú ý vấn đề cho con bú và tiết sữa mẹ sau sinh mổ

Sau khi sinh mổ, mẹ cần ưu tiên nghỉ ngơi và nên bắt đầu cho bé bú sớm nhất có thể, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ đầu tiên. Trong một số trường hợp, sữa mẹ có thể về chậm hơn bình thường do cơ thể chưa kịp hồi phục sau phẫu thuật. Để kích thích tuyến sữa hoạt động hiệu quả, mẹ nên thường xuyên kiểm tra và thực hiện massage bầu ngực ngay từ giai đoạn mang thai. 

Ngoài ra Viện Dinh dưỡng Quốc gia cũng đề cập, gia đình và người chăm sóc nên tạo điều kiện cho mẹ nghỉ ngơi đầy đủ, ngủ ít nhất 6 - 8 giờ/ngày, vận động nhẹ. Điều này giúp người mẹ thoải mái tinh thần, tuyến yên tiết prolactin và oxytocin tốt hơn, mẹ tăng tiết sữa và gắn kết mẹ - con tốt hơn. 

>> Xem thêm: Mách mẹ cách gọi sữa về sau sinh mổ đơn giản, nhanh chóng

2.5 Nghỉ ngơi đầy đủ

Nghỉ ngơi đầy đủ (ngủ đủ 6 - 8 giờ mỗi ngày) là một trong những ưu tiên trong quá trình chăm sóc mẹ sau sinh mổ. Thời gian nghỉ ngơi hợp lý không chỉ giúp mẹ ổn định về thể chất lẫn tinh thần, mà còn có tác dụng giảm đau hậu phẫu và hỗ trợ tử cung co hồi thuận lợi. Để giúp mẹ ngủ ngon và tránh gây áp lực lên vết mổ, mẹ nên chọn tư thế nằm thoải mái như nằm nghiêng hoặc nằm ngửa (có kê gối mỏng dưới đầu gối).

>> Xem thêm: Hướng dẫn tư thế nằm sau sinh mổ giúp giảm đau, ngủ ngon

2.6 Vận động nhẹ nhàng tại nhà

Sau sinh 1 - 2 tuần, mẹ nên bắt đầu vận động nhẹ (như đi bộ, tập thở, co duỗi cơ sàn chậu) và tăng dần cường độ theo khả năng thích nghi của cơ thể. Những vận động vừa sức sẽ hỗ trợ cải thiện tuần hoàn máu, giảm sưng nề, giúp vết mổ mau lành. Khi mẹ vận động đều đặn còn góp phần giúp tránh bế sản dịch, giảm nguy cơ nhiễm trùng, hỗ trợ tử cung co hồi và hạn chế các vấn đề như táo bón hay huyết khối sau sinh.

2.7 Theo dõi sức khỏe sau sinh

Trong quá trình phục hồi sau sinh mổ, sản phụ cần chú ý theo dõi sức khỏe để tránh biến chứng hậu sản và biết khi nào cần đến gặp bác sĩ. Mẹ hãy liên hệ cho bác sĩ nếu gặp những vấn đề bất thường như: 

• Chảy máu nhiều hoặc có máu đông kéo dài hơn 4 ngày.
• Sản dịch có mùi hôi hoặc ra máu nhẹ kéo dài quá 4 tuần.
• Vết mổ có dấu hiệu đỏ, sưng tấy, chảy mủ hoặc bị bung chỉ khâu.
• Đau dữ dội ở bụng dưới, chân hoặc bầu vú; sưng to ở tay, chân hoặc vùng mặt.
• Sốt cao trên 37,9°C, khó thở, tức ngực hoặc đau đầu dữ dội.
• Thường xuyên buồn nôn, nôn mửa hoặc gặp khó khăn khi đi tiểu tiện, đại tiện.
• Thay đổi thị lực đột ngột hoặc có hiện tượng mù thoáng qua.

2.8 Một số lưu ý khác khi chăm sóc mẹ sau sinh mổ

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng và vệ sinh, mẹ lưu ý một số vấn đề dưới đây để sức khỏe hồi phục thuận lợi:

• Tránh đi lên xuống cầu thang quá nhiều; mẹ nên để sẵn đồ dùng của bé trong tầm với để không phải đi lại thường xuyên.
• Tuyệt đối không nhấc vật nặng hơn trọng lượng của em bé và hãy chủ động nhờ sự trợ giúp từ người thân.
• Dùng tay hoặc gối mỏng ôm nhẹ vùng bụng mỗi khi ho hoặc hắt hơi để giảm rung chấn và bảo vệ vết mổ.
• Mẹ có thể sử dụng thêm miếng đệm sưởi ấm để giảm bớt cảm giác khó chịu xung quanh vùng vết mổ.

>> Xem thêm: Những việc nên và không nên làm sau khi sinh mổ: Hướng dẫn phục hồi cơ bản

3. Câu hỏi thường gặp về chăm sóc sau sinh mổ

Dưới đây là giải đáp cho những thắc mắc liên quan đến quá trình chăm sóc mẹ sau sinh mổ:

3.1 Mẹ sau sinh mổ bị căng sữa phải làm sao?

Để giảm tình trạng căng tức, mẹ có thể áp dụng phương pháp chườm ấm hoặc tắm nước ấm dưới vòi sen để tia sữa lưu thông dễ dàng hơn. Sau đó, hãy cho bé bú đúng giờ, bú đều cả hai bên và kết hợp massage ngực nhẹ nhàng để tránh tình trạng tắc tia sữa. Nếu bé không bú hết, mẹ nên vắt sạch sữa thừa bằng tay hoặc máy để bầu ngực luôn nhẹ nhàng, tránh sưng tấy.

3.2 Sau sinh mổ bao lâu thì được tắm?

Mẹ có thể bắt đầu tắm rửa bình thường sau khoảng 5 - 7 ngày, khi vết mổ đã khô và bắt đầu ổn định hơn. Tuy nhiên, mẹ nên tắm nhanh bằng nước ấm và tránh ngâm mình quá lâu để đảm bảo vết thương không bị ảnh hưởng.

3.3 Sinh mổ có cần kiêng quan hệ không?

Mẹ nên tránh quan hệ tình dục cho đến khi vết mổ và tử cung hoàn toàn hồi phục, thường là sau khoảng 6 tuần kể từ khi sinh. Tuy nhiên, thời gian này có thể thay đổi tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể của mỗi mẹ, vì vậy hãy lắng nghe cơ thể và tham khảo ý kiến bác sĩ nhé.

Việc chăm sóc mẹ sau sinh mổ đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ trong cả lối sống lẫn chế độ dinh dưỡng để cơ thể nhanh chóng lấy lại phong độ. Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp mẹ tự tin hơn trong việc chăm sóc bản thân. Chúc mẹ sớm hồi phục và có hành trình nuôi con thật hạnh phúc!