Nguyên nhân mất sữa sau sinh là gì & làm sao để cải thiện?

Trong giai đoạn cho con bú, hẳn không ít lần mẹ trăn trở vì sao có những ngày sữa về dồi dào, bé ti no say; nhưng cũng có lúc sữa ít dần, thậm chí gần như “biến mất” một cách đột ngột. Vậy nguyên nhân mất sữa là gì? Do cơ địa, sức khỏe hay cách chăm sóc sau sinh chưa đúng? Hãy cùng Aptaclub tìm hiểu nguyên nhân và cách cải thiện giúp mau có lại sữa mẹ nhé!

1. Mất sữa sau sinh là như thế nào?

Mất sữa sau sinh là tình trạng tuyến vú giảm mạnh hoặc ngừng sản xuất sữa. Khi đó, mẹ thường nhận thấy bầu ngực không còn căng tức như trước, trở nên mềm, xẹp dần, kèm theo cảm giác sữa không còn về hoặc về rất ít.

Mất sữa sau khi sinh có thể chia thành 2 dạng:

• Mất sữa ít dần đi: Đây là tình trạng các tuyến sữa giảm dần khả năng sản xuất sữa rồi mới mất hẳn. Vì diễn tiến chậm nên một số mẹ khó nhận ra sớm.

• Mất sữa đột ngột: Các tuyến sữa ngừng tiết sữa đột ngột, mẹ có thể nhận thấy lượng sữa giảm nhanh chỉ trong vài ngày, thậm chí gần như không còn dù trước đó vẫn bình thường.

2. Nguyên nhân gây mất sữa sau sinh mà mẹ nên biết

Mất sữa sau sinh thường do ít cho con bú, căng thẳng, ăn uống không đủ chất, chế độ sinh hoạt không khoa học, hoặc mắc bệnh lý tuyến vú… Để hiểu rõ nguyên nhân mất sữa, mẹ hãy đọc tiếp dưới đây:

2.1 Bé không bú sữa thường xuyên

Sữa mẹ được sản xuất dựa trên cơ chế “cung - cầu”: bé bú càng nhiều, tuyến vú càng được kích thích để tạo sữa. Nếu bé bú thưa cữ, ngủ xuyên đêm quá sớm, ngậm bắt vú chưa đúng hoặc mẹ ít hút sữa khi bé không bú trực tiếp, tuyến sữa sẽ giảm dần hoạt động. Lâu ngày, lượng sữa tiết ra ít dần và có thể dẫn đến mất sữa.

2.2 Chế độ dinh dưỡng không đủ chất

Sau sinh, cơ thể mẹ cần nhiều năng lượng, protein, vi chất (sắt, kẽm, canxi…) và nước để duy trì sản xuất sữa. Nếu mẹ ăn uống kiêng khem quá mức, bỏ bữa, thực đơn không đa dạng hoặc uống không đủ nước… có thể khiến cơ thể suy nhược, không cung cấp đủ dinh dưỡng để thúc đẩy tạo tiết sữa.

2.3 Chế độ sinh hoạt sau sinh không hợp lý

Nguyên nhân gây mất sữa có thể do mẹ bị căng thẳng, thiếu ngủ, hoặc áp lực chăm con làm ảnh hưởng đến hormone prolactin và oxytocin - hai hormone quan trọng trong quá trình tạo sữa. Khi tinh thần không ổn định hoặc cơ thể kiệt sức, phản xạ tiết sữa cũng suy giảm đáng kể.

2.4 Mắc bệnh lý về tuyến vú

Các vấn đề như tắc tia sữa, viêm tuyến vú, áp xe vú… có thể làm gián đoạn quá trình tiết sữa. Nếu tình trạng viêm kéo dài hoặc không được xử lý đúng cách, mô tuyến vú có thể bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng sản xuất sữa. Ngoài ra, đau khi cho con bú cũng khiến mẹ ngại cho bé bú thường xuyên, từ đó làm giảm kích thích tuyến sữa.

2.5 Mất máu sau sinh

Mất máu nhiều trong và sau sinh có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến yên - cơ quan điều hòa hormone tiết sữa. Theo bài viết đăng tải trên Tạp chí Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, tình trạng băng huyết sau sinh có liên quan đến nguy cơ chậm tiết sữa hoặc giảm tiết sữa. Khi cơ thể chưa phục hồi thể trạng và nội tiết, quá trình sản xuất sữa sẽ bị gián đoạn.

2.6 Một số nguyên nhân khác

Ngoài các yếu tố kể trên, nguyên nhân mất sữa ở mẹ sau sinh có thể do:

• Mang thai lần nữa: Khi có thai, hormone thai kỳ tăng cao có thể ức chế quá trình sản xuất sữa.

• Tác dụng của một số loại thuốc: Sử dụng thuốc tránh thai đường uống có chứa estrogen, hoặc một số thuốc điều trị cảm cúm có thể làm giảm tiết sữa.

• Sinh non hoặc bé gặp vấn đề sức khỏe: Bé bú yếu khiến tuyến sữa không được kích thích đủ, dẫn đến giảm dần việc tiết sữa.

3. Dấu hiệu mất sữa sau sinh là gì?

Dấu hiệu cho thấy mẹ bị mất sữa thường là ngực mềm, xẹp, không còn căng tức, lượng sữa vắt ra giảm đáng kể hoặc không có sữa tiết ra khi bé bú… Lưu ý, khoảng vài tuần đến một tháng sau sinh, ngực của mẹ mềm là bình thường nếu sữa vẫn đủ cho bé. Việc ngực mềm, xẹp, không căng tức thể hiện lượng sữa ít thường đi kèm với việc bé sau khi bú có dấu hiệu đói, quấy khóc hoặc tăng cân kém. Cụ thể như sau:

• Không có sữa hoặc lượng sữa tiết ra rất ít: Khi mẹ cho con bú trực tiếp hoặc khi dùng tay vắt/ máy hút sữa thấy lượng sữa giảm rõ rệt so với trước, thậm chí gần như không có là biểu hiện mẹ đã bị mất sữa.

• Bé ti lâu nhưng nhanh đói: Sau khi bú xong nếu trẻ vẫn có biểu hiện đói như khóc, mút ngón tay hoặc muốn ngậm ti giả, cho thấy sữa mẹ ít không đủ cho bé.

• Số lần đi tiểu của bé giảm: Thông thường nếu bú đủ sữa mẹ, bé sẽ đi tiểu 6 lần/ngày và nước tiểu không màu. Nhưng nếu bé đi tiểu ít hơn 6 lần/ngày hoặc với trẻ hơn 3 ngày tuổi thấy nước tiểu có màu gạch bẩn dính tả, đó là dấu hiệu sữa mẹ ít dần.

• Bé tăng cân chậm hoặc không tăng cân: Trẻ bú đủ sữa mẹ sẽ hấp thu các dưỡng chất quý giúp tăng cân nhanh. Nếu nhận thấy bé không tăng cân đều đặn, có thể cho thấy bé không nhận đủ sữa.

4. Mẹ bị mất sữa sau sinh làm thế nào để có sữa lại?

Khi có biểu hiện mất sữa sau sinh, mẹ đừng quá lo lắng, có thể kích thích tuyến sữa hoạt động trở lại bằng cách kết hợp nhiều biện pháp như: cho bé bú liên tục mỗi 2 - 3 giờ, hút sữa 8 - 10 lần/ngày, uống nhiều nước ấm (2 - 3 lít/ngày), giữ tinh thần thoải mái, massage ngực và bổ sung thực phẩm lợi sữa. Mẹ nên kiên trì thực hiện để gọi sữa về trở lại.

• Massage bầu ngực kích thích tuyến sữa: Massage nhẹ nhàng trước và trong khi cho bé bú hoặc hút sữa giúp tăng lưu thông máu, hỗ trợ phản xạ xuống sữa và kích thích các nang sữa hoạt động. Mẹ có thể kết hợp chườm ấm trước khi massage để đạt hiệu quả tốt hơn.

• Cho bé bú trực tiếp càng nhiều càng tốt: Đây là cách kích thích cơ thể tạo tiết sữa tự nhiên và hiệu quả. Việc da kề da và động tác ngậm bắt vú của bé sẽ kích hoạt hormone prolactin và oxytocin - hai hormone quan trọng trong quá trình sản xuất và tiết sữa.

• Sử dụng máy hút sữa đúng cách: Nếu bé bú yếu hoặc chưa thể bú trực tiếp, mẹ nên hút sữa đều đặn 8 - 12 lần/ngày. Việc này giúp gửi tín hiệu đến cơ thể rằng bé đang cần nhiều sữa hơn, từ đó kích thích tạo sữa.

• Điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học: Cơ thể cần dinh dưỡng để duy trì năng lượng và sản xuất sữa. Vì thế mẹ không kiêng khem quá mức, nên đảm bảo thực đơn đầy đủ 4 nhóm chất (chất đạm, chất đường bột, chất béo, vitamin và khoáng chất). Đồng thời mẹ có thể tăng cường các nhóm thực phẩm lợi sữa như ngũ cốc nguyên hạt, móng giò, gà hầm, các loại hạt, đu đủ…

• Bổ sung đủ nước mỗi ngày: Thiếu nước có thể khiến lượng sữa giảm. Do đó, mẹ nên uống khoảng 2 - 2,5 lít nước/ngày (bao gồm nước lọc, canh, sữa…), chia đều trong ngày thay vì đợi khát mới uống.

• Nghỉ ngơi và kiểm soát căng thẳng: Việc thư giãn tinh thần đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi nguồn sữa. Mẹ nên tranh thủ nghỉ khi bé ngủ, chia sẻ việc chăm con với người thân. Ngoài ra, các mẹ hãy thực hiện hoạt động như yoga, ngồi thiền, đọc sách, nghe nhạc… để tâm lý thoải mái hơn.

Nếu đã áp dụng các biện pháp trên nhưng sữa vẫn ít hoặc không cải thiện, mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân cụ thể (nội tiết, tuyến giáp, biến chứng sau sinh…) và có hướng khắc phục phù hợp.

>> Xem thêm: Mẹ ăn gì để sữa về nhiều? 12 thực phẩm hỗ trợ lợi sữa sau sinh

5. Các câu hỏi thường gặp

Trong quá trình tìm hiểu nguyên nhân mất sữa, nhiều mẹ cũng có vài thắc mắc như:

5.1 Ít sữa, tắc sữa và mất sữa sau sinh có giống nhau không?

Không, đây là ba tình trạng khác nhau. Theo thông tin từ NHS (National Health Service - Dịch vụ Y tế Quốc gia) và Cleveland Clinic (một trong những hệ thống y tế hàn lâm hàng đầu thế giới), có thể phân biệt như sau:

• Ít sữa/ thiếu sữa: Là tình trạng tuyến vú vẫn sản xuất sữa nhưng lượng sữa không đủ đáp ứng nhu cầu của bé. Đây là tình trạng có thể cải thiện nếu tăng kích thích tuyến sữa kịp thời.

• Tắc sữa: Là khi sữa vẫn được sản xuất nhưng không thoát ra ngoài do ống dẫn sữa bị tắc. Tắc sữa không đồng nghĩa với mất sữa, nhưng nếu kéo dài có thể làm giảm tiết sữa.

• Mất sữa: Là hiện tượng tuyến vú giảm mạnh hoặc ngừng hẳn việc sản xuất sữa, dù cố gắng nặn hay vắt đều không thấy sữa chảy ra.

5.2 Làm sao để phòng ngừa mất sữa sau sinh? 

Để ngăn ngừa nguy cơ mất sữa, mẹ nên cho bé bú sớm ngay sau sinh (trong vòng 1 giờ đầu nếu có thể) và duy trì bú theo nhu cầu, không giới hạn thời gian bú trong những tuần đầu. Ngoài ra, mẹ nên ăn uống đủ chất, uống đủ nước, nghỉ ngơi và kiểm soát căng thẳng, theo dõi cân nặng và số lần đi tiểu của bé để phát hiện sớm dấu hiệu giảm sữa từ đó có hướng xử lý kịp thời.

5.3 Có nên áp dụng mẹo chữa mất sữa không?

Việc áp dụng các mẹo chữa mất sữa, nhất là mẹo dân gian như đắp lá đinh lăng, lá diếp cá, chườm ấm… có thể mang lại cảm giác dễ chịu hoặc hỗ trợ phần nào quá trình tiết sữa. Tuy nhiên, phần lớn các phương pháp này chưa có đủ bằng chứng khoa học kiểm chứng hiệu quả và độ an toàn. Tốt nhất, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe.

Bài viết trên đã chia sẻ các nguyên nhân mất sữa, dấu hiệu và biện pháp cải thiện hỗ trợ mẹ mau chóng có sữa trở lại. Nếu tình trạng mất sữa kéo dài, mẹ nên đến gặp bác sĩ để chẩn đoán và hướng dẫn cách khắc phục khác nhé.

Bài viết liên quan